Biblioteka w szkole Biblioteka w szkole
Szukaj: 
Aktualny numer 10/13
Na skr贸ty
Aktualny numer
Prenumerata i zakup numer贸w archiwalnych
Archiwum
Zawarto艣膰 wszystkich numer贸w "BwS"
w programie MOL
Wyszukiwarka
Informacje dla autor贸w
Sklep internetowy
Bibliografia materia艂贸w repertuarowych dla szk贸艂
Bank przydatnych
materia艂贸w
Partnerzy
Galeria bibliotekarzy
KONTAKT
"Biblioteka w Szkole"
00-950 Warszawa
skr. pocztowa 109
email:
bws@sukurs.edu.pl
tel./fax 0-22 832 36 12
tel. 832 36 11
Bohaterowie bajek i ba秐i: smoki

 

 

"Za siedmioma g髍ami, za siedmioma rzekami by硂 sobie szcz甓liwe kr髄estwo. A pewnego dnia pojawi si w nim straszliwy potw髍, ziej眂y ogniem"
Tak zaczyna si niejedna ba恶 z udzia砮m smoka. A co wiemy o nim wi阠ej?

 

 

Gdzie s smoki?
Przecie by硑.
W Wi秎e si nie potopi硑.

Daj s硂wo -
Jeden 縴je,
W ka縟e lato
Pod Wawelem
Wod pije.
Co je?
Tego nie wiem.
Mo縠 w czarne,
G阺te noce
Zrywa w sadach
Z drzew owoce?
Pietruszkami mo縠 縴je?

Ale jest - tak sobie my秎 -
Bo ubywa
Wody w Wi秎e.

Teresa Ferenc - O smokach

 

Od niepami阾nych czas體...

 

...na ca硑m 秝iecie ludzie opowiadali przedziwne historie o smokach.
W legendach smok jest przedstawiany jako zwierz, rodzaj olbrzymiego, lataj眂ego gada. Smoki obdarzone by硑 przewrotn inteligencj i wed硊g wielu mit體 potrafi硑 pos硊giwa si mow oraz posiada硑 rozmaite skarby. Smok m骻 mie jedn lub wi阠ej g丑w, przypomina wymar砮 przed milionami lat dinozaury. Naturalnym siedliskiem smok體 by硑 pieczary, jaskinie i jamy. Smoki s istotami reprezentuj眂ymi si硑 natury i cztery 縴wio硑, zw砤szcza za ogie i powietrze (w Chinach wod).

 

 

Smok jest dziki, smok jest z硑...

 

Smoki europejskie maj wygl眃 mocno wyro秐i阾ej jaszczurki z dodanymi skrzyd砤mi. Potrafi zion辨 ogniem, nierzadko maj wiele g丑w i s na og蟪 symbolem z砤. Wierzono, 縠 pod postaci smoka ukrywa si diabe. Wygrana walka ze smokiem oznacza砤 wi阠 zwyci阺two dobra nad z砮m.

 

 

W mitologii s硂wia駍kiej wyst阷owa硂 stworzenie nazywane 縨ijem, r體nie maj眂e wygl眃 gada ze skrzyd砤mi, wyst阷uj眂e wysoko w g髍ach, ale nie ingeruj眂e w sprawy ludzkie. Podobnymi do smok體 stworami by硑 te bazyliszki i wywerny.

 

  Bazyliszek to kr髄 w昕y. Mia cia硂 i ogon w昕a, a g硂w, nogi i skrzyd砤 koguta. Wyl阦a si z jaja, kt髍e sk砤da stary kogut, a wysiadywa砤 ropucha lub w笨. Zabija wzrokiem. Nie znosi zwierciade, bo gin背 od w砤snego spojrzenia. Z bazyliszkiem warszawskim rozprawi si pewien 秏ia砮k, kt髍y u縴 podst阷u i zmusi go do przejrzenia si w lusterku.

 

Wywerna przestawiana jest zwykle jako kilkumetrowej d硊go禼i gad, z jedn par n骻 uzbrojonych w szpony i par b硂niastych skrzyde, z d硊g szyj i ogonem, cz阺to zako馽zonym jadowitym grotem.  

 

 

Nasz polski smok to oczywi禼ie s硑nny smok wawelski, z czas體 legendarnego kr髄a Kraka, mieszkaj眂y w Smoczej Jamie nad Wis潮, u st髉 wzg髍za Wawel w Krakowie. Jak g硂si legenda smoka wawelskiego zg砤dzi szewczyk Skuba, kt髍y podrzuci mu smo酬 i siark zaszyt w barani sk髍. Uraczywszy si t ognist potraw smok p阫 po wypiciu ca砮j wody z Wis硑.

 

Na Wawelu, prosz pana,
Mieszka smok, co zawsze z rana
Zjada prosi lub barana.

Przy obiedzie smok po硑ka
Cztery kury lub indyka,
Nadto krow albo byka.
Nagle raz, przy Wielkim Pi眛ku,
Krzykn背: Co tu nie w porz眃ku!
Poczu wielki b髄 w 縪潮dku,
Potem spuch砤 mu w眛roba,
Dwa migda硑, p硊ca oba,
Jak choroba, to choroba!
Smok pomy秎a: Prosz, prosz,
Nie mam zdrowia za dwa grosze,
Czas ju zosta mi jaroszem.

Jan Brzechwa - Smok [fragm.]

 

Smok na niebie?

 

Gwiazdozbi髍 Smoka widoczny jest na naszym niebie przez ca硑 rok. Jeden z greckich mit體 opowiada, 縠 kiedy Herakles zabi smoka, kt髍y strzeg z硂tych jab砮k w nale勘cym do bog體 sadzie, ci przenie秎i go na niebo i zamienili w gwiazdozbi髍.

 

 

Smok mo縠 by dobry!

 

Lungi, czyli smoki azjatyckie wywodz si z Chin, a pocz眛ek legendzie da硑 im zapewne ko禼i dinozaur體, kt髍e wyst阷uj licznie na pustyni Gobi. Chi駍ki smok posiada cia硂 w昕a, pysk wielb潮da, 硊ski karpia, 砤py tygrysa i szpony or砤. W pysku cz阺to trzyma per酬, kt髍a symbolizuje doskona硂舵. W przeciwie駍twie do europejskiego smoka, smok chi駍ki jest istot sprzyjaj眂 ludziom i przynosz眂 szcz甓cie. Opiekuje si pa駍twem i jego w砤dc. Wizerunki smoka zdobi tron i szaty cesarza. Smoki sprowadzaj deszcz, decyduj o pomy秎nych zbiorach. Na powitanie Nowego Roku Chi馽zycy przebieraj si w papierowe kostiumy smok體 i urz眃zaj barwne pochody. Taniec smoka przyspiesza nadej禼ie wiosny, podobnie jak u nas Marzanny.

 

 

Ze Smokiem Wawelskim od dawna si znamy,
Obok siebie,
Po s眘iedzku mieszkamy.
Warunki lokalowe mamy takie same.
On ma jednorodzinn jam
I ja mam jednorodzinn jam.
Spotykamy si czasem znienacka
Nad Wis潮,
Na przechadzkach.
Smok te przecie z jamy wyj舵 musi,
Inaczej si w jamie udusi.
Musi rozprostowa ko禼i
I barki
I kupi w drogerii nowy zapas siarki.
痚by mie na t siark tygodniami nie pije
I nie je -
I s硊sznie, bo co to za smok,
Co siark nie zieje?

Ludwik Jerzy Kern - M骿 s眘iad

 

Smoki, smoczki i inne straszyd砤.

Sfinksa mo縩a podziwia nie tylko w Egipcie. Ten pochodzi z Grecji. To skrzydlaty stw髍 o ciele lwa i g硂wie kobiety. Jego widok wzbudza w ludziach ogromny strach. Mieszka w okolicy Teb i zjada w阣rowc體, kt髍zy nie potrafili rozwi眤a jego zagadki. Brzmia砤 ona tak: "Co to za stworzenie, obdarzone g硂sem, kt髍e z rana chodzi na czworakach, w po硊dnie na dw骳h nogach, a wieczorem na trzech?" Wed硊g mitologii greckiej zagadk odgad Edyp, kt髍y poszed do Sfinksa i powiedzia: "Cz硂wiek chodzi rano, to jest w dzieci駍twie, na czworakach; gdy uro秐ie, staje si zwierz阠iem dwuno縩ym; a w staro禼i, kt髍a jest 縴cia wieczorem, podpiera si lask, jakby mu trzecia noga przyby砤." Us硑szawszy to Sfinks rzuci si w przepa舵.

 

Gryf to po潮czenie lwa i or砤, dw骳h kr髄ewskich stworze. Dlatego te sta si symbolem w砤dc體. Podobno 縴 w niedost阷nych skalistych g髍ach, a jego gniazdo by硂 pe硁e z硂ta. Przyci眊a硂 ono poszukiwaczy skarb體, kt髍zy tracili 縴cie, pr骲uj眂 je zdoby.

 

 

Koatla jest dalekim krewniakiem bazyliszka. Pochodzi z Ameryki Po硊dniowej, wyst阷uje w wierzeniach Maj體 i Aztek體. To w笨 o jaskrawozielonym upierzeniu, z ognistymi oczami, z阞ami jaguara i male駅ich skrzyde砶ach przy szyi.

 

Hydry - spokrewnione ze smokami, nie mia硑 skrzyde ani nie zion瓿y ogniem. Ich charakterystyczn cech by硂 kilka g丑w. Je縠li odcina硂 si jedn, w jej miejsce pojawia硑 si dwie nast阷ne.

 

 

Ci昕kie 縴cie smok體

 

Wszyscy wiemy, 縠 biedne smoki musia硑 ci眊le walczy z rycerzami albo porywa kr髄ewny. To by砤 ci昕ka praca, wymagaj眂a du縪 si硑 i pomys硂wo禼i.

 

Za g髍 wielk, strom
w czasach niezmiernie dawnych
縴 pewien m昕ny rycerz,
ze swej grzeczno禼i s砤wny.
Grzecznie rozmawia z ka縟ym,
s丑w brzydkich nie u縴wa,
mile widzianym go禼iem
na zamku kr髄a bywa...
A nie opodal zamku -
jak g硂sz dzieje stare -
smok gro糿y i podst阷ny
w g髍ach mia sw pieczar.
Gdy noc zapad砤 czarna,
z jamy wy砤zi skrycie
i swoim zachowaniem
zatruwa ludziom 縴cie.

Wiera Badalska - Ballada o uprzejmym rycerzu [fragm.]

 

Na ulicy Smoczej
W Warszawie
Nikt nie widzia
Smoka
Na jawie.
Dopiero kiedy
Zapadnie zmrok,
Pojawia si
Smok.
Pe硓nie ulic
Okrutne smoczysko,
W秗骴 dom體 cz砤pie,
Czo砱a si nisko.
Sunie powoli,
Jak przysta硂 na smoka.
Potem gdzie znika,
Gdy w nocnych,
Ciemnych ob硂kach
Ksi昕yc udaje s硂wika -
I 秔iewa,
iewa,
iewa
Na czubku smoczego
Drzewa.

Dzi prawdziwych smok體 ju nie ma...

 

Ale czy na pewno? Na wyspie Komodo po硂縪nej na Oceanie Indyjskim 縴j jaszczurki maj眂e 3 m d硊go禼i i wa勘ce do 135 kg. S zwane smokami z Komodo. Potrafi szybko biega, nie糽e p硑waj i wspinaj si po drzewach i stromych zboczach. Mog po縭e ca潮 koz w 10 minut! Po takiej uczcie odpoczywaj kilka dni. Ale maj te swoj wstydliw tajemnic - bywaj boja糽iwe. Przestraszone przytulaj si do drzewa i zastygaj w bezruchu.

 

 

Smoczy wygl眃 i wojownicza postawa to cechy agamy ko硁ierzastej z Nowej Gwinei i Australii. Przestraszona lub rozdra縩iona syczy i rozk砤da wok蟪 szyi sk髍zasty ko硁ierz. Mo縠 ugry兼 bole秐ie lub uderzy pokrytym ostrymi 硊skami ogonem. Lepiej omija j z daleka!

 

 

Na australijskiej pustyni 縴je moloch straszliwy. Jego cia硂 pokrywaj twarde kolce, kt髍e stroszy na widok przeciwnika. Zmienia r體nie ubarwienie w zale縩o禼i od pod硂縜. Wygl眃a przera縜j眂o - ale tylko na zdj阠iu. Natura stworzy砤 go miniaturowym smokiem. Ma zaledwie 20 cm d硊go禼i i na dodatek od縴wia si mr體kami.

 

 

 

Gdy zajrzysz do 秗odka,
wi阠ej smok體 spotkasz...

 

Wiera Badalska "Przepraszam, smoku"
Wanda Chotomska "Smok ze Smoczej Jamy"
Ireneusz Iredy駍ki "Bajki - nie tylko o smoku"
Beata Krupska "Sceny z 縴cia smok體"
Kornel Makuszy駍ki "O wawelskim smoku"
Edith Nesbit "Ksi阦a smok體"
Ma砱orzata Strza砶owska "Bajka o smoku Kruszynce, kt髍y zawsze wszystko wiedzia najlepiej"
Natalia Usenko, Andrzej Nied紈ied "Bajki o smokach i rycerzach"

 

 

Bibliografia:

Duralska-Macheta Teresa, Turbaczewska Maja "Smoki, smoczki i inne straszyd砤". ierszczyk 2001 nr 22 s. 12-13

Kern Ludwik Jerzy Same rodzynki". Wroc砤w, Siedmior骻 1997

Kowalczyk Krzysztof "Prawdziwych smok體 ju nie ma.." ierszczyk 2002 nr 5 s. 4-5

Ksi阦a ba秐i i mit體. Lublin, Wydawnictwo Pawe Skokowski 2001

Martin Jerzy W. "O smokach". ierszczyk 2003 nr 21 s. 4-5

Szed czarodziej: antologia wierszy dla dzieci / wyb髍 i opracowanie Wies砤w Kot. Rzesz體, Krajowa Agencja Wydawnicza 1986

http://www.smoki.cc.pl/home.htm

http://pl.wikipedia.org/wiki/Smok

http://fantasy3.sblog.cz/gryf

http://www.posnayko.com/ukr_1_1.php

 



wersja spakowana w formacie Microsoft Word (1290 KB)

dzia: Kr髏kie gazetki na d硊gie przerwy